پنج شنبه 9 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

اصولا معیار ارزش انسان به اراده اوست. به مقتضای همت انسان و ارج و قدر هر کسی به قدر همت اوست که عالی باشد یا دانی، بلند همت باشد یا دون همت. (1)

انسان با همت خویش اوج می گیرد، چنان که پرنده با بالهایش آسمان ها را در هم می نوردد. امیرمؤمنان حضرت علی علیه السلام در این باره می فرماید: «قدر و ارزش هر انسانی به قدر همت اوست.» (2)

و در جای دیگر می فرماید: «شرف انسان به همت های عالی اوست نه به استخوان های پوسیده نیاکان.» (3)

انسان به هر کاری همت گمارد و اراده کند می تواند آن را انجام دهد. خواستن اراده کردن است و اراده کردن تصمیم گرفتن. شاعر نیز چنین می سراید:

همت اگر سلسله جنبان شود

مور تواند که سلیمان شود

آن را که عقل و همت و تدبیر و رای نیست

خوش گفت پرده دار که کس در سرای نیست. (4)

فرد و یا جامعه ای اگر کاری را اراده کنند، می توانند آن را انجام دهند. توفیق انجام کار، همان عزم و اراده انجام آن است.

حضرت امام صادق علیه السلام در این زمینه می فرمایند: «هرگز بدنی از انجام آنچه که اراده کرده و همت گماشته، ضعیف نخواهد شد.» (5)

داشتن اراده ای قوی و تزلزل ناپذیر، مختص اقویاست. موفقیت و شکست ما وابسته به این است که دارای اراده قوی یا ضعیف باشیم. هر چه موانع و مشکلات ما برای انجام کاری بیش تر باشد، اراده قوی تر و همت والاتر و نیز انرژی بیش تری لازم خواهد بود.

داشتن اراده قوی، اولین قدم برای تحصیل موفقیت است. زیرا انسان با اراده قوی همواره با مشکلات مبارزه کرده و تسلیم نمی شود. برای فرد با اراده، هیچ امری غیرممکن نیست، کسی که دارای عزم راسخ است، می تواند جهان را مطابق میل خود عوض کند. (6)

قرآن یک اصلی را تعلیم می دهد که در همه امور باید مورد توجه و قابل تعمیم باشد. می فرماید: "لیس للانسان الا ما سعی" (7) سعادت هر کس در گرو عمل اوست. (نجم: 39)

یکی از نشانه های عزم و اراده و تصمیم جدی، پایداری و مقاومت است. بیش تر نوابغ و اندیشمندان، بیش از آن که متکی به قدرت نبوغ خویش باشند، از همت و استقامت و بردباری بهره برده اند. البته، همواره رسیدن به موفقیت، مشکلاتی به همراه دارد. صبر و شکیبایی و استقامت و بردباری، از شیوه مردان بزرگ، کامیاب و موفق جهان است. نقل سرگذشت سکاکی دانشمند بزرگ قرن هفتم هجری، بسیار جالب است. وی در سی سالگی شروع به تحصیل کرد. با این که آموزگار وی از موفقیت او مایوس بود، اما او با شور و پشتکار عجیبی مشغول تحصیل شد. آموزگار برای ارزیابی میزان درک و هوش و فهم وی، مساله ساده ای را برای او طرح کرد و آن یک مساله از فقه شافعی بود: «پوست سگ با دباغی پاک می شود.» سکاکی آن را زیاد تکرار کرد و با شور شوق آماده ارائه تکلیف خود به استاد شد.

فردای آن روز سکاکی در پاسخ به سؤال روز گذشته معلم گفت: «سگ گفت: پوست استاد با دباغی پاک می شود.» در این لحظه، شلیک خنده شاگردان و معلم بلند شد. ولی روح آن نوآموز سالمند، به اندازه ای بلند بود که از این عدم موفقیت در امتحان، شکست نخورده و ده سال تمام در این راه گام نهاد. ولی به علت بالابودن سن، تحصیل او رضایت بخش نبود.

روزی برای حفظ درس به صحرا رفته و اثر ریزش باران را روی صخره ای مشاهده کرد و از دیدن این منظره پند گرفت و گفت: «هرگز دل و روح من سخت تر از این سنگ نیست اگر قطرات دانش بسان آب باران در دل من جاری شود، به طور مسلم اثر نیکویی در روان من خواهد گذارد.»

او به شهر بازگشت و با شور زائدالوصفی مشغول تحصیل شد و بر اثر استقامت و پشتکار، یکی از نوابغ ادبیات عرب گردید. وی کتابی در علوم عربی انتشار داد که مدت ها محور تدریس در دانشکده های اسلامی بود. (8)

مرحوم ملک الشعرای بهار، مقاومت سرسختانه چشمه سار را در برابر صخره ای بزرگ این گونه به نظم درآورده است:

جدا شد یکی چشمه از کوهسار

بره گشت ناگه به سنگی دچار

به نرمی چنین گفت با سنگ سخت

کرم کرده راهی ده ای نیکبخت

ولی سنگ چون خوگران بود سر

زدش سیلی و گفت دور ای پسر

نجنبیدم از سیل دریا گرای

که ای تو، که پیش تو جنبم ز جای

نشد چشمه از پاسخ سنگ سرد

به کندن در ایستاد و ابرام کرد

بسی کندوکاوید و کوشش نمود

کزین سنگ خارا رهی برگشود

ز کوشش به هر چیز خواهی رسی

به هر چیزی خواهی کما هی رسی (9)

باید توجه داشت که همواره باید در ترسیم اهداف بهترین، والاترین و ارزشمندترین آن ها را برگزید و برای دستیابی به آن ها اقدام نمود. امیرمؤمنان علی علیه السلام می فرماید: "بهترین همت ها، بزرگ ترین آن هاست." آری این همت های بزرگ و اهداف والا هستند که انسان ها را به تلاش های ارزشمند، مداوم، پی گیر و خستگی ناپذیر فرا می خوانند. (10)

همچنین امام حسین علیه السلام از پیامبر بزرگوار اسلام صلی الله علیه وآله نقل می فرمایند: " خدا کارهای بلند و همت های والا را دوست دارد و از کارهای سست و همت های فرومایه کراهت دارد.» (11)

کسانی که افکار بلند و همت های والا دارند، نمی توانند همت خود را در دائره کوچکی محصور سازند و همواره پس از نیل به مقصود، خود را در آستانه مقصد دیگر می بینند. بنابراین، باید از آغاز کار، اهداف را بلند در نظر گرفت. واقعیت هم همین است. تا انسان خود را برای اهداف بلند آماده نسازد، به سختی به اهداف کوچک تر دست می یازد.

سعدالدین تفتازانی، از پایه گذاران فن بلاغت در اسلام است. روزی خواست از میزان همت فرزند خود آگاه شود. به او گفت: "پسرم هدف تو از تحصیل چیست؟" پسر گفت: «تمام همت من این است که از نظر معلومات به پایه شما برسم.» پدر از کوتاهی فکر فرزند متاثر شد و با لحن تاسف آور گفت: «اگر همت تو همین است، هرگز به نیمی از مراتب علمی من نخواهی رسید، زیرا افق فکر تو فوق العاده کوتاه است. من که پدر تو هستم آوازه علمی امام صادق علیه السلام را شنیده و از مراتب دانشش، به وسیله آثاری که از او به یادگار مانده بود، آگاه شدم. در آغاز تحصیل، تمام همت من این بود که به پایه علمی این شخصیت بزرگ برسم. من با این مت بلند، به این درجه از علم رسیده ام که مشاهده می کنی و هرگز قابل قیاس با مقام آن پیشوای بزرگ نیستم. تو که اکنون چنین همت کوتاهی داری، پیمانه شوق و شورت در نازل ترین درجات علمی لبریز خواهد گردید و دست از تحصیل خواهی کشید.» لذا باید کوشش کنیم تا در خود همت های عالی به وجود آوریم.

شاید زیباترین اندیشه در باب بلندهمتی، را بتوان از خواجه لسان الغیب، حافظ شیرازی دریافت:

همت حافظ و انفاس سحرخیزان بود

که ز بند غم ایام نجاتم دادند

مولوی می گوید:

آب کم جو تشنگی آور به دست

تا که جو شد آب از بالا و پست (12)

البته، باید توجه داشت که همت والا با بلندپروازی تفاوت دارد. برخی افراد بدون در نظر گرفتن توانایی ها و استعدادهای درونی خویش، افکاری بلندپروازانه دارند که هرگز به آن دست نخواهند یافت و در واقع، برخلاف جریان آب شنا می کنند.

در این صورت، است که شخص یا دچار شکست می شود و یا با موفقیت ناچیزی روبرو می شود. لذا به افراد، به ویژه نوجوانان و جوانان توصیه می شود که با شناسایی استعدادهای خویش به کمک مشاورین روانشناس، با همت های عالی و عزم و اراده ای پولادین درصدد شکوفایی استعدادهای بالقوه و نهانی خویش برآیند.

پی نوشت ها:

1. عباسعلی اختری، مدیریت علمی مکتبی از دیدگاه اسلام، ص 121

2. نهج البلاغه، صبحی، حکمت شماره 47

3. غررالحکم و درالکلم، ص 87

4. محمدرضا شرفی، بینش های تربیتی، ص 32

5. وسائل الشیعه، ج 1، ص 38

6. عباسعلی اختری، پیشین، ص 122 و 145

7. نجم /39

8. جعفر سبحانی، رمز پیروزی مردان بزرگ، ص 39 و 40

9. همان، ص 41 و 42

10. محمدحسن نبوی، مدیریت اسلامی، ص 65 و 66

11- عبدالله جوادی آملی، اخلاق کارگزاران در حکومت اسلامی، ص 79، به نقل از: تاریخ یعقوبی، ج 2، ص 246

12- جعفر سبحانی، پیشین، ص 56 و 57

منبع: chaei.blogfa.com

ادامه مطلب

"Hammett double - double the work" a strategic choice

پنج شنبه 9 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

Efforts and work double time economy includes the community, the culture, the science, the politics and ... In a word, and anyone anywhere in the Islamic system there, where the center of the world know and have the best performance / year, but about a "double effort - double the work" has been recorded in Shnasnamhash should be stipulated that in five years Sazkarhay all software, the legal system and macro-form, formulation, determination and notification is

Few years that the Supreme Leader on the eve of New Year based on solar and concerns in the Islamic system or the needs of cultural, political and economic community name for the new year when Brmygzynnd and hearts is more than ever notice (delivered in uproar) from people of every Vmsyvlyn want to call and act to be committed to its content. About the manners and traditions and forge innovative Ahmyyt mentioned several important points that we will continue to mention it:

1. Another obvious to everyone today has been named a solar year is considered a strategic move. Sharnam or in other words "goal" that Tlyh each year as its strategy, the highest official Islamic Republic is determined and declared, twenty years ago and the phenomenon appears ceremonial, non-executive and was considered purely spiritual. Perhaps the main reason it was that the dominant culture of the country was still used each year to start with a name and the name Bkvshd goals fulfilled cover. But with the Leader to determine this mechanism as part of the operating system of institutional delivery milestone year for the continued use were important.

2. Analytical look at the twenty-year policy and garlic Namgzaryha Islamic Revolution leader the first day of each year, remarkable results obtained show that the new section and measures Nagshvdhay medium run prospects and of course his influence shows.

Registration and declaration twenty important for every year the past two decades Bhnvy monitor movement of Islamic Iran is the road map, this new and unprecedented move in the world and especially in the field of innovative navigation system is considered.

3. Islamic Republic of stairs in the path of their development strategy will get through. Regarding prospects Bystsalh planning based on decades of progress and justice, having a development plan and five year old strategies that eventually your name in the form of shows, are indicative of the Islamic Republic's efforts to reach religious community and works efficiently.

4. But about the year called "Hammett double - double the work" has been recorded in Shnasnamhash should be stipulated that in five years all Sazkarhay software, legal system and macro-form, develop, set and has been notified. Now only 15 years until 1404 the start finish line twenty-year plan will be the second, the remaining time, and this term naturally should be spent on infrastructure and basic tasks. Perhaps the emphasis on the supreme leader "moving toward reform consumption pattern" with the project "Economic reform and development" subsidies Hdfmndsazy document "and was moving toward budget cutting dependence on oil, which was our way of thought would inevitably approach rather than eighty years the economic aspect will be, but the new name is only economic. Comprehensive and multi-dimensional. Bill has seven colored light that each Trfsh shine, color seventy will loom.

Efforts and work double time economy includes the community, the culture, the science, the politics and ... In a word, and anyone anywhere in the Islamic system there, where the center of the world know and have the best performance.

5. And F.; slogan this year in the context of progress and justice should be defined. If the new decade and the third revolution, meaning once more on the consumption pattern of reform of justice heavy cut this year, this time will bear heavy development.

Source: Office Hft and publishing works of Ayatollah Khamenei

ادامه مطلب

"همت مضاعف-كار مضاعف" انتخابي راهبردي

پنج شنبه 9 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

"همت مضاعف-كار مضاعف" انتخابي راهبردي

همت و كار مضاعف هم عرصه اقتصاد را شامل می‌شود هم اجتماع، هم فرهنگ، هم علم، هم سیاست و... و در يك كلام در نظام اسلامی هركس هرجا هست، همان جا را مركز دنیا بداند و بهترین عملكرد را داشته باشد/اما درباره سالی كه نام «همت مضاعف - كار مضاعف» در شناسنامه‌اش ثبت شده است، بايد تصريح شود كه در پنج سال اخیر تمام سازكارهای نرم افزاری، قانونی و شكلی كلان‌ نظام، تدوین، تعیین و ابلاغ شده است

چند سالی است كه رهبر انقلاب در آستانه سال نو شمسی و بر اساس دغدغه‌های موجود در نظام اسلامی و يا نيازهای فرهنگی، سياسی و اقتصادی جامعه نامی را برای سال جديد برميگزينند و در زمانی كه دل‌ها بيشتر از هر زمانی متوجه است(هنگامه تحويل سال) از يكايك مردم ومسئولين می‌خواهند به اين نام‌گذاری و عمل به محتوای آن پايبند باشند. در باب اين منش و سنت حسنه و بديع ذكر چند نكته حائز اهمييت است كه در ادامه به آن اشاره خواهيم كرد:

1. امروز دیگر بر همگان روشن شده است كه، نام‌گذاری سال‌های شمسی یك حركت استراتژیك و راهبردی محسوب می‌شود. شعارنام و يا به عبارت ديگر "هدفی" كه در طلیعه هر سال به مثابه استراتژی آن، از سوی عالی‌ترین مقام نظام جمهوری اسلامی تعیین و اعلام می‌گردد، بیست سال پیش و در ظاهر پدیده‌ای تشریفاتی، غیر اجرایی و صرفا معنوی تلقی می‌شد. شاید دليل اصلی آن هم اين بود كه فرهنگ عمومی حاكم بر كشور هنوز عادت نداشت كه هر سال را با نامی آغاز كند و بكوشد اهداف این نام‌گذاری را جامه عمل بپوشاند. اما رهبر معظم انقلاب با تعیین این سازوكار به عنوان بخشی از راهبری سازمانی نظام از نقطه عطف تحویل سال برای این مهم استفاده مستمر نمودند.

2. با نگاهی تحليلی بر سیر نام‌گذاری‌ها و سياستگذاری‌های بیست ساله رهبر انقلاب اسلامی در اولين روز هر سال نتایج جالب توجهی به دست می‌دهد كه بخش تازه و ناگشوده‌ای از تدابیر میان‌مدت و البته تاثیرگذار ایشان را نشان ميدهد.

ثبت و اعلان بیست موضوع مهم برای هر سال در دو دهه اخیر به‌نوعی نمایشگر نقشه راه حركت ایران اسلامی است، اين اقدام حركتی نو و بی‌سابقه در جهان و ابتكاری ويژه در عرصه راهبری نظام محسوب می‌شود.

3. جمهوری اسلامی در مسير راهبردی خويش پله‌های تكامل را طی می‌كند. توجه به چشم‌انداز بيست‌ساله، برنامه‌ريزی براساس دهه پيشرفت و عدالت، داشتن برنامه توسعه پنجساله و سرانجام راهبردهای يك‌ساله كه خود را در قالب نام سال نشان می‌دهد، حكايت از اهتمام جمهوری اسلامی برای رسيدن به جامعه‌ی متدين و كارآمد می‌كند.

4. اما درباره سالی كه نام «همت مضاعف - كار مضاعف» در شناسنامه‌اش ثبت شده است، بايد تصريح شود كه در پنج سال اخیر تمام سازكارهای نرم افزاری، قانونی و شكلی كلان‌ نظام، تدوین، تعیین و ابلاغ شده است. اكنون تنها 15 سال تا خط پایان 1404 كه آغاز برنامه بیست ساله دوم خواهد بود، زمان باقی مانده است و این مدت طبیعتا باید صرف كارهای بنيادی و زيربنايی گردد. شاید از تاكید رهبر انقلاب بر «حركت به سمت اصلاح الگوی مصرف» كه همزمان با طرح «اصلاح نظام اقتصادی» و تدوین «سند هدفمند‌سازی یارانه‌ها» بود و نیز حركت به سمت قطع وابستگی بودجه‌ای به نفت ـ كه راه ناگزير ماست ـ می‌شد گمان برد كه رویكرد سال هشتاد و نه جنبه اقتصادی خواهد داشت، اما نام جدید فقط اقتصادی هم نیست. همه جانبه و چند بعدی است. منشور هفت رنگی است كه از هر طرفش نور بتابد، هفتاد رنگ جلوه‌گری می‌كند.

همت و كار مضاعف هم عرصه اقتصاد را شامل می‌شود هم اجتماع، هم فرهنگ، هم علم، هم سیاست و... و در يك كلام در نظام اسلامی هركس هرجا هست، همان جا را مركز دنیا بداند و بهترین عملكرد را داشته باشد.

5. و نكته آخر اينكه؛ شعار امسال بايد در چارچوب پيشرفت و عدالت تعريف شود. اگر در دهه جديد و سوم انقلاب، بار معنايی اصلاح الگوی مصرف بيشتر بر روی عدالت سنگينی می‌كرد امسال اين بار بر دوش پيشرفت سنگينی می‌كند.

منبع : دفتر حفط و نشر آثار آیت الله خامنه ای

ادامه مطلب

همت مضاعف در مطالعه

چهارشنبه 8 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

بسم الله الرحمن الرحیم

(( اَللّهُمًّ اَخرٍِجنِی مِن ظُلماتِ الوَهم وَاَکرِمنِی بِنُورِ الفَهمِ،اَلّلهُمَّ افتَح عَلَینا اَبوَابَ َرحمَتِکَ وَانشُر عَلَینا خَزاِئنَ عُلُومِکَ بِرَحمَتِکَ یا اَرحَمَ الرّاحِمینَ .))

نکاتی چند درمورد روش های صحیح مطالعه

بارها شنیده ایم که دانش آموز یا دانشجویی می گوید :
(( دیگرحال و حوصله خواندن این کتاب را ندارم ))یا ((آنقدرازاین کتاب خسته شده ام که قابل گفتن نیست))ویا ((هرچقدرمیخوانم مثل اینکه کمتر یاد می گیریم))ویا ((ده بار خواندم و تکرار کردم ولی بازهم یاد نگرفتم))به راستی مشکل چیست ؟ آیا برای یادگیری درس واقعا” باید ۱۰ بار کتاب را خواند ؟ آیا باید دروس خود را پشت سرهم مرور کرد؟وآیا بایددهها بار درس راتکرار کردتا یادگرفت ؟ مطمئنا” اگر چنین باشد ، مطالعه کاری سخت و طاقت فرسا است . اما واقعیت چیزی دیگر است . واقعیت آن است که این گروه از فراگیران ، روش صحیح مطالعه را نمی دانند و متاسفانه در مدرسه و دانشگاه هم چیزی راجع به چگونه درس خواندن نمی آموزند . یادگیری و مطالعه ، رابطه ای تنگاتنگ و مستقیم با یکدیگر دارند، تا جایی که می توان این دو را لازم و ملزوم یکدیگر دانست. برای اینکه میزان یادگیری افزایش یابد باید قبل از هرچیز مطالعه ای فعال و پویا داشت .

شیوه صحیح مطالعه ،چهار مزیت عمده زیر را به دنبال دارد:
۱- زمان مطالعه را کاهش میدهد.
۲- میزان یادگیری را افزایش میدهد .
۳-مدت نگهداری مطالب در حافظه را طولانی تر می کند.
۴- بخاطر سپاری اطلاعات را آسانتر می سازد.

برای داشتن مطالعه ای فعال وپویانوشتن نکات مهم درحین خواندن ضروری است تابرای مرورمطالب،دوباره کتاب رانخوانده ودر زمانی کوتاه از روی یادداشتهای خود مطالب را مرور کرد .
یادداشت برداری ، بخشی مهم و حساس از مطالعه است که باید به آن توجهی خاص داشت . چون موفقیت شما را تا حدودی زیاد تضمین خواهد کرد و مدت زمان لازم برای یادگیری را کاهش خواهد داد. خواندن بدون یادداشت برداری یک علت مهم فراموشی است.

شش روش مطالعه :
خواندن بدون نوشتن ،خط کشیدن زیرنکات مهم، حاشیه نویسی وخلاصه نویسی، کلید برداری خلاقیت و طرح شبکه ای مغز

۱-خواندن بدون نوشتن: روش نادرست مطالعه است . مطالعه فرآیندی فعال و پویا است وبرای نیل به این هدف باید از تمام حواس خود برای درک صحیح مطالب استفاده کرد. باید با چشمان خود مطالب را خواند، باید در زمان مورد نیاز مطالب را بلند بلند ادا کرد و نکات مهم را یادداشت کرد تا هم با مطالب مورد مطالعه درگیر شده و حضوری فعال و همه جانبه در یادگیری داشت و هم در هنگام مورد نیاز ، خصوصا” قبل از امتحان ، بتوان از روی نوشته ها مرور کرد و خیلی سریع مطالب مهم را مجددا” به خاطر سپرد .

۲- خط کشیدن زیر نکات مهم :این روش شاید نسبت به روش قبلی بهتر است ولی روش کاملی برای مطالعه نیست چرا که در این روش بعضی از افراد بجای آنکه تمرکز و توجه بروی یادگیری و درک مطالب داشته باشند ذهنشان معطوف به خط کشیدن زیر نکات مهم می گردد .حداقل روش صحیح خط کشیدن زیر نکات مهم به این صورت است که ابتدا مطالب را بخوانند و مفهوم را کاملا” درک کنند و سپس زیر نکات مهم خط بکشند نه آنکه در کتاب بدنبال نکات مهم بگردند تا زیر آن را خط بکشند .

۳- حاشیه نویسی :این روش نسبت بدو روش قبلی بهتر است ولی بازهم روشی کامل برای درک عمیق مطالب و خواندن کتب درسی نیست ولی می تواند برای یادگیری مطالبی که از اهمیتی چندان برخوردار نیستند مورد استفاده قرار گیرد.

۴- خلاصه نویسی : در این روش شما مطالب را میخوانید و آنچه را که درک کرده اید بصورت خلاصه بروی دفتری یادداشت می کنید که این روش برای مطالعه مناسب است و از روشهای قبلی بهتر می باشد چرا که در این روش ابتدا مطالب را درک کرده سپس آنها را یادداشت می کنید اما بازهم بهترین روش برای خواندن نیست .

۵- کلید برداری :کلید برداری روشی بسیار مناسب برای خواندن و نوشتن نکات مهم است . در این روش شما بعد از درک مطالب ، بصورت کلیدی نکات مهم را یادداشت می کنید و در واقع کلمه کلیدی کوتاهترین، راحتترین ،بهترین وپرمعنی ترین کلمه ای است که با دیدن آن، مفهوم جمله تداعی شده و به خاطر آورده می شود .

۶- خلاقیت و طرح شبکه ای مغز: این روش بهترین شیوه برای یادگیری خصوصا” فراگیری مطالب درسی است .در این روش شما مطالب را میخوانید بعد از درک حقیقی آنها نکات مهم را به زبان خودتان و بصورت کلیدی یادداشت می کنید و سپس کلمات کلیدی را بروی طرح شبکه ای مغز می نویسد ( در واقع نوشته های خود را به بهترین شکل ممکن سازماندهی می کنید و نکات اصلی و فرعی را مشخص می کنید) تا در دفعات بعد به جای دوباره خوانی کتاب ، فقط به طرح شبکه ای مراجعه کرده وبا دیدن کلمات کلیدی نوشته شده بروی طرح شبکه ای مغز ، آنها را خیلی سریع مرور کنید . این روش درصد موفقیت تحصیلی شما را تا حدود بسیار زیادی افزایش میدهد و درس خواندن را بسیار آسان می کند. و بازده مطالعه را افزایش میدهد.

شرایط مطالعه
((بکارگیری شرایط مطالعه یعنی بهره وری بیشتر از مطالعه ))

شرایط مطالعه ، مواردی هستند که با دانستن ، بکارگیری و یا فراهم نمودن آنها ، می توان مطالعه ای مفیدتر با بازدهی بالاتر داشت و در واقع این شرایط به شما می آموزند که قبل از شروع مطالعه چه اصولی را به کار گیرید ، در حین مطالعه چه مواردی را فراهم سازید و چگونه به اهداف مطالعاتی خود برسید و با دانستن آنها می توانید با آگاهی بیشتری درس خواندن را آغاز کنید و مطالعه ای فعالتر داشته باشید :
۱- آغاز درست :برای موفقیت در مطالعه ،باید درست آغازکنید.
۲- برنامه ریزی : یکی از عوامل اصلی موفقیت ، داشتن برنامه منظم است .
۳- نظم و ترتیب: اساس هر سازمانی به نظم آن بستگی دارد .
۴-حفظ آرامش: آرامش ضمیر ناخود آگاه را پویا و فعال میکند.
۵- استفاده صحیح از وقت :بنیامین فرانکلین، ((آیا زندگی را دوست دارید؟ پس وقت را تلف نکنید زیرا زندگی از وقت تشکیل شده است .))
۶- سلامتی و تندرستی: عقل سالم در بدن سالم است .
۷- تغذیه مناسب: تغذیه صحیح نقش مهمی در سلامتی دارد.
۸- دوری از مشروبات الکلی : مصرف مشروبات الکلی موجب ضعف حافظه می شود .
۹ – ورزش : ورزش کلید عمر طولانی است .
۱۰-خواب کافی: خواب فراگیری و حافظه را تقویت می کند.
۱۱ –درک مطلب:آنچه در حافظه بلند مدت باقی می ماند ، یعنی مطالب است .

چند توصیه مهم که باید فراگیران علم ازآن مطلع باشند.
۱- حداکثر زمانی که افراد می توانند فکر خود را بروی موضوعی متمرکز کنند بیش از ۳۰ دقیقه نیست ، یعنی باید سعی شود حدود ۳۰ دقیقه بروی یک مطلب تمرکز نمود و یا مطالعه داشت و حدود ۱۰ الی ۱۵ دقیقه استراحت نمود سپس مجددا” با همین روال شروع به مطالعه کرد.
۲- پیش از مطالعه از صرف غذاهای چرب و سنگین خودداری کنید. و چند ساعت پس از صرف غذا مطالعه نمائید چون پس از صرف غذای سنگین بیشتر جریان خون متوجه دستگاه گوارش میشود تا به هضم و جذب غذا کمک کند و لذا خونرسانی به مغز کاهش می یابد و از قدرت تفکر و تمرکز کاسته میشود . از مصرف الکل و دارو هم خودداری فرمائید همچنین غذاهای آردی مثل نان و قندی قدرت ادراک و تمرکز را کم می کند نوشابه های گازدارهم همینطور هستند.
۳- ذهن آدمی با هوش است اگر یادداشت بردارید خود را راحت از حفظ و بیاد سپاری مطالب می کند و نیز همزمان نمی توانید هم مطلبی را بنویسید و هم گوش دهید . پس در حین مطالعه لطفا” یادداشت برداری ننمائید .

منبع: فکر نو

ادامه مطلب

همت مضاعف در مطالعه

چهارشنبه 8 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

بسم رب الشهدا و الصدیقین

روشهای مطالعه

مقدمه

آیا تاکنون به این موضوع فکر کرده‌اید که هنگام مطالعه از چه روشی استفاده می‌کنید؟ یک روش مطالعه صحیح و اصولی می‌تواند بسیاری از مشکلات تحصیلی را از بین ببرد. بررسیهای بعمل آمده گویای آن است که افرادی که در زمینه تحصیل موفق بوده‌اند، روش صحیحی برای مطالعه داشتند. یادگیری (learning) مسئله‌ای است که در سراسر طول زندگی انسان بویژه در دوران دانش آموزی و دانشجویی اهمیت زیادی دارد. چرا که دانش آموزان و دانشجویان همیشه در معرض امتحان و آزمون قرار دارند و موفقیت در آن آرزوی بزرگشان است.

شاید به افرادی برخورده باشید که می‌گویند: همه کتابها و جزوه‌ها را می‌خوانم، اما موقع امتحان آنها را فراموش می‌کنم، یا من استعداد درس خواندن را ندارم، چون با اینکه همه مطالب را می‌خوانم اما همیشه نمراتم پایین است و یا ... . بسیاری از اینگونه مشکلات به نداشتن یک روش صحیح برای مطالعه باز می‌گردد. عده‌ای فقط به حفظ کردن مطالب اکتفا می‌کنند، بطوری که یادگیری معنا و مفاهیم را از نظر دور می‌دارند. این امر موجب فراموش شدن مطالب بعد از مدتی می‌شود، در واقع آنچه اهمیت دارد یادگیری معنا و مفهوم است، چیزی که نمی‌توانیم و نباید از آن دور باشیم.

برای آنکه مطلبی کاملا آموخته شده و با اندوخته‌های پیشین پیوند یابد، باید حتما معنا داشته باشد، در این صورت احتمال یادگیری بیشتر و احتمال فراموشی کمتر خواهد شد. بنابراین قبل از اینکه خود را محکوم کنیم به نداشتن استعداد درس خواندن ، کمبود هوش ، کمبود علاقه ، عدم تونایی و سایر موارد ، بهتر است نواقص خود را در مطالعه کردن بیابیم و به اصطلاح آنها بپردازیم. در اینصورت به لذت درس خواندن پی خواهیم برد. اولین قدم در این راستا آن است با اندکی تفکر عادتهای نامطلوب خود را در مطالعه یافته و سپس عادتهای مطلوب جایگزین آن گردد.

برای تغییر عادات مطالعه مراحل زیر را باید در نظر گرفت:

آگاهی (درباره موضوع)
علاقه
ارزیابی (ارزیابی اطلاعات بدست آمده با در نظر گرفتن موقعیتهای موجود)
آزمایش (بکار بستن فکر)
مطابقت خود با فکر تازه و اختیار و قبول آن

انواع روشهای مطالعه=-

روش پس ختام

این روش یکی از مهمترین و معروفترین روشهای بهسازی حافظه است. نام این روش همانند نام انگلیسی آن (PQ4R) متشکل از حروف اول شش مرحله آن است.

مراحل پیش خوانی

در این مرحله کتاب یا مطلب بصورت یک مطالعه اجمالی و مقدماتی مطالعه شود. از جمله موارد این مرحله خواندن عنوان فصلها ، خواندن سطحی فصل ، توجه به تصاویر ، بخشهای اصلی و فرعی و خلاصه فصلها می‌باشد. هدف در این مرحله یافتن یک دید کلی نسبت به کتاب و ارتباط دادن بخشهای مختلف کتاب با یکدیگر می‌باشد.

مرحله سؤال کردن

پس از مطالعه اجمالی موضوعات و نکات اصلی ، به طرح سؤال در مورد آنها بپردازید. این کار باعث افزایش دقت و تمرکز فکر و سرعت و سهولت یادگیری می‌گردد.

مرحله خواندن

در این مرحله به خواندن دقیق و کامل مطالب کتاب پرداخته ، که هدف فهمیدن کلیات و جزئیات مطالب و نیز پاسخگوی به سؤالات مرحله قبل می‌باشد. در مرحله خواندن برای فهم بهتر مطالب می‌توان از کارهایی مثل یادداشت برداری ، علامت گذاری و خلاصه نویسی بهره جست.

مرحله تفکر

در این مرحله هنگام خواندن ، ساختن سؤالها ، و ایجاد ارتباط بین دانسته‌های خود ، درباره مطلب فکر کنید. در این مورد نیز مهمترین اصل همان بسط معنایی است. بسط معنایی ممکن است در مراحل پنجم و ششم نیز یعنی در مراحل از حفظ گفتنی و مرور کردن نقشی داشته باشد.

مرحله از حفظ گفتنی

در این مرحله باید بدون مراجعه به کتاب و از حفظ به یادآوری مطالب خوانده شده پرداخته شود و بار دیگر به سؤالاتی که خود فرد طرح کرده بود پاسخ دهد. در اینجا باید مطالب آموخته شده را در قالب کلمات برای خود کرده ، در غیر اینصورت لازم است که مجددا به خواندن مطالبی که آموخته نشده پرداخته شود. مرحله از حفظ گفتنی در پایان هر بخش انجام می‌گیرد و وقتی بخشهای یک فصل به اتمام رسید به مرحله بعد ، یعنی مرور کردن یا آزمون وارد می‌شویم.

مرحله مرور کردن

این مرحله ، که مرحله آزمون نیز می‌باشد، در پایان هر فصل انجام می‌گیرد. در اینجا به مرور موضوعات اصلی و نکات مهم و نیز ارتباط مفاهیم مختلف به یکدیگر پرداخته و در صورت برخورد با موضوعات مورد اشکال به متن اصلی یا مرجع مراجعه شود. یکی از راههای کمک به این مرحله پاسخگوئی به سئوالات و تمرینات پایان فصل است: اجرای این مرحله می‌تواند مقداری از اضطراب امتحان را کاهش دهد.

روش دقیق خوانی

هدف از این مرحله این است که مطالب کامل و دقیق درک شده و بصورتی سازمان یافته و منظم در حافظه نگهداری شود. برخی از فنون موجود که می‌تواند به روش دقیق خوانی کمک کند عبارتند از:

تکنیک خلاصه برداری

به نوشتن عبارت ، مفاهیم و موضوعات کلیدی متن پرداخته ، بطوری که در مرور مطالب ، با نگاه کردن و خواندن خلاصه‌ها ، همه مطالب خوانده شده را یادآوری کند. یک روش بسیار مطلوب این است که از خلاصه‌ها نیز دوباره خلاصه برداری شود.

تکنیک سازماندهی مطالب

این تکنیک باعث افزایش درک و سرعت یادگیری و سهولت در بازیابی مطالب آموخته شده می‌شود. برای سازماندهی مطالب استخراج سه بخش از متن اصلی مورد مطالعه لازم است که عبارتند از:

موضوع اصلی: موضوعی که تمامی مطالب را در بر می‌گیرد و بقیه مطالب حول و حوش آن می‌چرخد.
نکته‌های اصلی: خطوط و اندیشه‌های اصلی و مهم هستند که در مجموع موضوع اصلی را می‌سازند و از صراحت بیشتری برخوردار است.
نکات جزئی: اطلاعات جزئی‌تر هستند که بصورت مثالها ، نمونه‌ها ، عکس و تصویر اطلاعات واقعی مطرح می‌گردند.

تکنیک علامت گذاری در متن

در این تکنیک علامتهایی را بر روی متن اصلی انجام داده ، از قبیل علامت گذاری به شکلهای مختلف در متن ، خط کشیدن زیر عبارات مهم ، حاشیه نویسی و ... ، این موارد بسته به صلیقه‌های افراد متفاوت می‌باشد. اما نکته مهمی که در هر نوع علامت گذاری حائز اهمیت است این است که ، بهتر است همانند تکنیک سازمان دهی ، مطالب را در سه دسته مجزا (موضوع اصلی ، نکته اصلی ، موارد جزئی) قرار داده و آنها را با علامتهای مختلف نشان دهید.

در کنار روش مطالعه عوامل محیطی نیز در میزان یادگیری تأثیر دارد. یک محیط مناسب باعث توجه و تمرکز بهتر و بیشتری می‌شود.

حذف عوامل مزاحم فکری

مواردی هست که بخش عظیمی از وقت و فعالیت ذهنی را موضوعاتی به خود مشغول می‌دارند که هیچ رابطه با موضوع ندارند، موضوعاتی مانند: رفتار معلمان و استادان ، افزایش شهریه و نوع رفت و آمد و … برخی از موضوعاتی هستند که موقع مطالعه اگر به آنها فکر شود از کارایی مطالعه می‌کاهد. برخی حتی خیال پردازیهایشان را موقع مطالعه انجام می‌دهند؛ که به شدت فکر را آشفته کرده و تمرکز را از بین می‌برد. توصیه کلی این است که اگر ذهن خود را از افکار مختلف پاک کنید تا بر روی موضوع مورد مطالعه تمرکز کنید، مطالعه را کنار بگذارید و زمانی مطالعه را شروع کنید که سرحال ، علاقمند و متمرکز هستید.

فراهم کردن محیط مناسب

محل و مکانی که مطالعه در آنجا انجام می‌شود باید مناسب باشد. منظور از محل مناسب مکانی است که آرام ، ساکت و دور از عوامل مزاحم محیطی باشد، این باعث تمرکز بهتر روی موضوع مطالعه می‌شود. بعضی افراد محل و زمانی را برای مطالعه انتخاب می‌کنند که بسیار شلوغ و پر سرو صدا است و بعضی از افراد رختخواب را برای مطالعه انتخاب می‌کنند و توقع یادگیری سطح مطلوب را دارند، ولی از این حقیقت غافلند که این محلها بدترین محل برای مطالعه است.

ادامه مطلب

روش های افزایش تمركز برای مطالعه

چهارشنبه 8 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

بسم الله الرحمن الرحیم

همت مضاعف در مطالعه

عوامل حواس پرتی واقعیت دارند، یعنی شما باید ببینید همیشه چه عواملی حواس شما را پرت می کنند ، بعضی از آن ها منشأ ذهنی و درونی دارند و از اندیشه شما ناشی می شوند و بعضی دیگر منشأ محیطی و بیرونی دارند و از محیط اطراف شما نشأت می گیرند.

عواملی مثل یادآوری خاطرات و تخیلات گوناگون و تجزیه و تحلیل مسائلی خارج از چارچوب موضوع مطالعه، از عوامل حواس پرتی درونی و عواملی مانند سر و صدا، حضور مزاحم دیگران و آشفتگی مکان مطالعه از عوامل بیرونی به حساب می آیند.

تمرکز هر فرد به نسبت کاهش عوامل حواس پرتی او افزایش می یابد و بنا به تغییرات موقعیت ذهنی و محیطی او تغییر می کند.در نتیجه شما هیچ گاه از یک میزان مشخص و ثابت تمرکز برخوردار نیستید.تمرکز حواس، اکتسابی است.

بسیاری از شما در مواردی که نمی توانید تمرکز حواس عالی داشته باشید، می گویید: «من ذاتا آدم حواس پرتی هستم». همین ذهنیت نادرست باعث می شود که نتوانید از چنین تمرکزی برخوردار شوید.

اساس تمرینات تمركز حواس

تمرکز حواس در وهله اول یک تلاش ذهنی برای انسجام بخشیدن به فکر و جمع و جور کردن آن است.هر چه بیشتر به این تلاش ادامه دهید، تمرکز شما بهبود می یابد و هر چه از این تلاش باز بمانید، تمرکز شما کاهش پیدا می کند.

«ملوین یاورز» می گوید: «استمرار یك ماهه در این تمرین به صورت روزی پنج الی ده دقیقه، تاثیر فوق العاده ای در تمركز فكر شما دارد»بنابراین هم اكنون به یك شاخه گل فكر كنید و هنگامی كه حواس شما پرت می شود، خیلی سریع افكار خود را جمع و جور كنید و به فكر اول یعنی شاخه گل برگردید.

تمرین

زمان مشخصی را انتخاب کنید، هر زمانی که دوست دارید مثلا ساعت ده شب. از امروز هر شب ساعت ده تا 10 و 10 دقیقه به مدت یک ماه تمام به یک موضوع ویژه فکر کنید.

دست کم باید چهار الی پنچ شب متوالی به یک تصویر ثابت فکر کنید، تصویری که مورد علاقه شما باشد. زمانی تصویر را عوض کنید که احساس می کنید این تصویر دیگر در شما انگیزه ایجاد نمی کند و تکراری شده است.

تلاش کنید فکرتان منحرف نشود، به محض انحراف ذهن از موضوع اصلی، به آن باز گردید.به مرور می بینید رفته رفته میزان انحراف های ذهنی شما کاهش می یابد. به طوری که در روز بیستم حتی کمتر از پنج بار در طول ده دقیقه فکرتان منحرف می شود.

فراموش نکنید که استمرار یک ماهه در این تمرین بسیار حائز اهمیت است.

نگاه کردن به یک اسم معنی با چشم بسته یا باز بعد از چند روز مداومت، در مرحله دوم تمرین است.

به اسامی معنی چون محبت، فداکاری، خشم، شادی نگاه كنید چون اسم های معنی تصویر عینی ندارند، بهتر است آن ها را در وجود یک شخص مورد علاقه ببینید.

تمرکز پیدا کردن بر اسامی معنی، قدرت تمرکز فکر شما را بسیار عالی می کند، به شرط آن که در مراحل یك و ۲ تمرین مهارت کسب کرده باشید.

علاقه مهم ترین شرط در تمركز حواس است هر چه شما به یك موضوع بیشتر علاقه داشته باشیم، تمركز فكرتان بر آن موضوع بیشتر می شود و كسب اطلاعات اولیه درباره موضوع مورد نظر، مهم ترین راه ایجاد علاقه است.

سید غلامحسین زهرایی

ادامه مطلب

ایام فاطمیه

سه شنبه 7 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

سال‌ روز شهادت شهیده راه ولایت و امامت، حضرت فاطمه زهراء(سلام الله علیها) بر همه مسلمانان، تسلیت باد!

ای بی‌نشانه‌ای که خدا را نشانه‌ای!

مظلومیّت حضرت فاطمه زهراء(س) را از زبان مولا علی(ع) بشنوید:

قال الإمام علیّ علیه‌السلام:

إنّ فاطمةَ بنتَ رَسول الله(صلّی الله علیه و آله) لم تَزَلْ مَظلومةً، مِن حَقّها مَمنوعةً و عن میراثها مَدفوعةً؛ لم تُحفَظْ فیها وَصیّةُ رسول الله(صلّی الله علیه و آله) و لا رُعیَ فیها حَقُّه و لا حَقُّ الله(عزّ و جلّ)؛ و کَفَی بالله حاکماً و مِن الظالمینَ مُنتَقِماً.

حضرت امام علی(ع) فرمودند:

فاطمه دختر رسول خدا(ص) همواره مظلوم و از حقّ خود، محروم و از میراث خود، بازداشته شده بود؛ سفارش رسول خدا(ص) درباره او انجام نشد و حقّ رسول خدا(ص) و حقّ خداوند(عزّوجلّ) در مورد او، رعایت نشد؛ و کافی است که خداوند، حکم‌کننده و انتقام‌گیرنده از ستمکاران باشد.

أمالی شیخ طوسی(ره)، ص۱۵۶

(نوشته از محسن فصاحت)

ادامه مطلب

شهادت حضرت فاطمه زهرا (س) (11 ه.ق ) به روایتی

سه شنبه 7 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

آغاز ایام فاطمیه تسلیت باد

ادامه مطلب

امروز سه شنبه 7 اردیبهشت 1389

سه شنبه 7 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

امروز سه شنبه 7 اردیبهشت 1389 برابر با

12 جمادی الاول 1431 و

27 April 2010

سالروز وفات حضرت عبدالله پدر بزرگوار پیامبر (ص)

ادامه مطلب

همت مضاعف در آموزش

دوشنبه 6 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

بسم رب الشهدا و الصدیقین

آموزش یکی از مسائل بسیار مهمی است که رویکردها و رفتارهای آموزشی تاثیر کاملا مستقیمی در سطوح کامل جامعه دارد.
در آموزش باید یک همت مضاعف و کار مضاعف باشد تا ابتدا اگر سیستم آموزشی مشکل دارد حل شود و ایرادات آن رفع گردد و اگر در بعضی از موارد اشکالی وجود ندارد همت شود و نقاط قوت آن پیدا شده و وبار مضاعف نقاط قوت را تقویت کرده تا در کل سطوح جامعه همت مضاعف و کار مضاعف دیده شود و.
همت مضاعف و کار مضاعف در مسئله آموزش می تواند در سطوح و مکانهای مختلف انجام شود که به طور مثال به شرح زیر است

1- مراکز قرآنی
2-مراکز فرهنگی
3-مراکز اقتصادی
4-مدارس
5دانشگاه ها
6-صدا وسیما
7- رادیو
8- مسجد
9- فروشگاه ها
10- ادارات
11- شهرداری ها
12- خانواده ها
13- کتابخانه ها
و غیره.....
که در هر یک از آنها می تواند همت مضاعف در امر آموزش به شیوه خودشش باشد اصل این است که مراکز بتوانند بازدهی بهتری نسبت به گذشته خود داشته باشند و نیروهای بهتری را در سطح جامعه داشته باشیم.
همیشه برای انجام کارها همت مضاعف و کار مضاعف داشته باشیم و برنامه ریزی مضاعف بهتری نسبت به گذشته خود داشته باشیم و همیشه به خدا توکل کنیم . اول حرکت داشته باشیم بعد ازآن خدا می داند به هرکس چگونه پاداش و کمک بدهد فقط یادمان بشاد که اگر شعار همت مضاعف وکار مضاعف در آموزش با نیت خالص و در راه خدا باشد هیچ مشکلی نخواهیم داشت و اگر مشکلی هم به وجود بیاید بدانید با همت مضاعف می توان مشکل ها را حل کرد . به دلیل اینکه با خدا هستیم او خود مشکل ها را حل می کند فقط لازم است حرکت کنیم

ادامه مطلب

بركات وقف ـ وقف در آستان قدس رضوي

دوشنبه 6 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

همت مضاعف در وقف

شواهد و اسناد تاريخي نشان مي‌دهند كه مدت كوتاهي بعد از شهادت امام رضا(ع) وقف اموال به آستان قدس رضوي آغاز شد. و اداره امور اين بارگاه هم جريان پيدا كرده است. البته ذكر تاريخ دقيق اولين موقوفه و اسامي واقفين امكان‌پذير نيست، اما اسناد نشان مي‌دهند كه جريان وقف از قرن چهارم به بعد شتاب گرفته و بخصوص از دوران صفويه چه از نظر كمي و چه كيفي اوج گرفته است.
مجموعه موقوفات آستان قدس به 2 بخش اموال منقول و غيرمنقول تقسيم مي‌شود. اموال منقول شامل قرآنها، كتب خطي، جواهرات، اشياء نفيس، ظروف، پارچه‌ها، تابلوها و امثال آنها كه بيشتر در موزه‌ها و خزانه آستان قدس نگهداري مي‌شوند. اموال غيرمنقول شامل املاك، اراضي، كشتزارها، باغات، نهرها، ابنيه و عمارات هستند كه هر كدام طبق مقررات خاص خودشان اداره مي‌شوند. اسناد تمامي اين موقوفات در مخزن اسناد و كتب خطي آستان قدس رضوي به شيوه‌هاي علمي و شايسته‌اي نگهداري مي‌شوند. اين اسناد كه به شكلها و صورتهاي مختلف از جمله طومارهاي بلند هستند، طي قرنها و ساليان متمادي تهيه شده‌اند.
علي قليخان مشهور به عليشاه يا عادلشاه والي خراسان كه برادرزاده نادرشاه افشار بود، دستور داد تا از روي اسناد و دفاتر باقي‌مانده از زمان نادرشاه، تمامي موقوفات در طوماري ثبت و نگهداري شود، اين طومار كه به طومار عليشاهي معروف است شامل صورت موقوفات، موارد مصرف آنها و نام واقفين است.
اين طومار گذشته از اينكه فهرست موقوفات بود، به نوعي دستور و برنامه كار و يا به تعبير امروزي برنامه بودجه وقت آستان قدس رضوي به شمار مي‌رفت.
طومار معتبر ديگري به نام طومار عضدالملك وجود دارد كه در دوره ناصرالدين شاه قاجار ثبت و تنظيم شده و به مهر و امضاء عده‌اي از علماي اسلام هم رسيده است.

تاريخچه موقوفات آستان قدس رضوي

ترديد نداريم كه موقوفات مربوط به آستان قدس رضوي بزرگترين موقوفه جهان است و در بين بقيه ملت‌ها و مذاهب چنين موسسه و بنياد فرهنگي و مذهبي با اين عظمت و گستردگي وجود ندارد. به درستي معلوم نيست كه تاريخچه وقف بر اين آستان به چه زماني بر مي‌گردد علتش هم اين است كه بسياري از مستندات و مدارك وقفي در طي قرن‌هاي متمادي، در جريان شورش‌ها، تجارت‌ها و حوادث مختلف از بين رفته است. به خصوص در زمان حمله و تهاجم اقوام ستيزه‌جويي مثل ازبكها، افغانها و تركمنان به مشهد مقدس و اماكن متبركه.
اما قديمي‌ترين سند تاريخي كه مي‌توان در اين زمينه نام برد مربوط به قرآن ابوالقاسم محمدبن كثير است. اين قرآن در ربيع الاول سال 393، وقف آستان مقدس رضوي شده و در حال حاضر در گنجينه قرآن آستان قدس نگهداري مي‌شود. اين نمونه نشان مي‌دهد كه در آن زمان حرم مطهر داراي رونق و شكلي از نظام اداري بوده است.
آنچه مشخص است بعد از شهادت امام رضا(ع) در ابتداي قرن سوم هجري و احداث بارگاه ايشان، موضوع نذر و وقف شروع شده و به تدريج رونق گرفته است. به طور كلي تاريخچه موقوفات آستان قدس را مي‌توان به 2 دوره مشخص تقسيم كرد:
1ـ دوران قبل از تشكيل سلسله صفوي: از اين دوره هيچ سند و مدركي از وقف اموال و املاك غيرمنقول بر آستانه مقدسه باقي نمانده است (اگرچه اكنون در موزه، اشياء عتيقه و قرآنهاي خطي وجود دارد كه قدمت وقف آنها به هزار سال بر مي‌گردد)، ولي موقوفات زيادي هم در حال حاضر وجود دارد كه در آن زمان وقف شده و وقف‌نامه‌هاي آنها در حوادث از بين رفته است. موقوفات غازان خان مغول يكي از اين نمونه‌هاست. او سه محل را در سال 699 هجري قمري وقف بر آستان قدس كرد كه دو محل آن از بين رفته و فقط رقبه فرهاد گرد نزديك فريمان مشهد از اين مجموعه باقي‌مانده است.
2ـ موقوفات دوران بعد از تشكيل سلسله صفوي: موقوفات اين دوره بيش از 40 درصد موقوفات آستان قدس را تشكيل مي‌دهد. كليه وقف‌نامه‌ها و مدارك ديگري كه در حال حاضر در مركز اسناد نگهداري مي‌شود، مربوط به اين دوره و بعد از آن، تا زمان حاضر است كه هم اكنون بيش از يك هزار سند و مدرك وقفي مي‌باشد.
اولين وقف‌نامه و قديمي‌ترين موقوفه‌اي كه مربوط به اين دوره است، موقوفه معروف به عتيقي است كه مرحوم عتيق علي ابن احمد طوسي كه از بازماندگان خواجه نصيرالدين طوسي و يكي از منشيان خوش نويس و خوش انشاي دربار شاه اسماعيل صفوي بود، در سال 931 هجري تعداد 21 رقبه بزرگ را شامل چند روستاي ششدانگي بزرگ و مزرعه معروف به كنه‌بيست را كه امروز تبديل به مركز بزرگ توليدي و دامداري شده است، وقف آستان قدس رضوي و مصارف مهمانسرا و دارالشفاء و روشنايي اماكن متبركه و اطعام زوار كرد.
موقوفات دوران صفوي، در دو فقره طومار موسوم به عليشاهي نوشته شده در سال 1160 و طومار معروف به عضدالملكي نوشته شده در سال 1274 با مشخصات كامل به ثبت رسيده است.
در طومار عليشاهي، براي اولين بار در زمان عادلشاه برادرزاده نادرشاه مشخصات تمامي موقوفات آستان قدس ثبت و ضبط شده است. عادلشاه فهرست تمامي زمينها و املاك موقوفه را به علاوه املاك مزروعي، باغها و مزارع ديگري كه خريداري كرد، در اين طومار ثبت كرد كه هم اكنون در كتابخانه و مركز اسناد آستان قدس رضوي نگهداري مي‌شود. در اين طومار مشخصات و نشاني موقوفات، همراه با حدود و اندازه درآمد و نوع هزينه و مصرف آنها ذكر شده است.
همچنين در اين طومار وظايف كارگزاران و مستخدمين آستان قدس همچون توليت، مستوفي، مشرف، ناظر، كليددار، مهردار، مدرس، سركشيك، خادم باشي، نائب الزياره، حافظ، خادم، صدر، خطيب، صاحب نسق، مؤذن، مامورين روشنايي، بخورسوز، عنبرسوز، مباشرين املاك، طبيب و جراح و پرستار و...همراه با مصارف و هزينه‌هاي جاري و حقوق و ساعات كار و نوع مسئوليت و يا به اصطلاح امروز، شرح وظايف هر يك تشريح شده است
طومار عضدالملكي هم كه يكي ديگر از مدارك جامع و كامل موقوفات امام رضا(ع) است، در زمان سيدمحمد حسين حسينعلي معروف به عضدالملك، از رجال معروف و كارآمد و متدين دوره ناصرالدين شاه، تنظيم شده كه طول آن 1/9 متر و عرض آن 44 سانتي‌متر است و 553 نفر از علماء و رجال و مسئولان آستان قدس و وزير دارائي وقت مستوفي الممالك و خود ناصرالدين شاه آن را تأييد و امضاء كرده‌اند.

مصارف موقوفات آستان قدس رضوي

مصارف مهم موقوفات آستان قدس رضوي شامل اين موارد است:
1ـ تأمين و تعمير و مرمت بقعه‌ها، مساجد، حوزه‌هاي علميه و حسينيه‌ها و برگزاري مراسم عزاداري و سوگواري و اعياد و جشنهاي مذهبي
2ـ كمك به فقرا، بينوايان، دانش‌آموزان و مدارس شهري و اداره و نگهداري بعضي از بيمارستانها، حمامها، آب انبارها و...
3ـ تأمين مسكن ارزان قيمت براي مردم نيازمند و در اختيار گذاشتن زمينهاي وقفي با اجاره طويل المدت به مردم و همچنين اجاره دادن مغازه‌ها و كارگاهها با قيمت ارزان و...
4ـ كارآفريني براي تعداد زيادي از افراد كه در اماكن متبركه، تأسيسات بازرگاني و صنعتي و سازمانهاي اوقاف شهرها و بخشها و روستاهاي اسلامي به كار مشغول هستند.
5ـ انجام امور تبليغي و فرهنگي همچون مصارف كتابخانه‌ها و دانشگاه‌ها
6ـ مصارف مهمان‌سرا و اطعام
و...
حقيقت اين است كه تنها مرور بر مؤسسات و سازمان‌هاي فرهنگي، عمراني، خدماتي، كشاورزي، دام‌پروري و دامداري، صنعت و معدن و توليدي وابسته به آستان قدس، دورنمايي از عظمت اين اقدام خداپسندانه را براي ما روشن و آشكار مي‌سازد.
منبع: وقف و نقش آن در عدالت اجتماعي و تعديل اقتصادي

ادامه مطلب

وقف در ميان ساير ملت‌هاي جهان

دوشنبه 6 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

وقف علاوه بر ملت ها و مذاهب اسلامي در ميان بعضي كشورهاي غيراسلامي هم ديده مي‌شود. مردم بين النهرين، مصريان قديم، روميان قديم، آلمانيها، فرانسويها و انگلوساكسون از اين نمونه‌اند. اگرچه وقف در اين كشور، به طور كامل با احكام وقف اسلامي مطابقت ندارد، اما انواعي از تصرفات مالي شبيه به وقف را در قوانين خود دارند.
مثلاً مردم مصر قديم املاكي را به خدايان، معبدها و مقبره‌ها اختصاص مي‌دادند و درآمد آنها را خرج تعميرات و نوسازي اين مكانها و هزينه خادمانش مي‌كردند و اين كار خود را به قصد نزديك شدن به خدايان انجام مي‌دادند.
يا آلمانيها نظام مالي مخصوصي دارند كه به اصل فكر وقف و شكل آن شباهت دارد. به اين ترتيب كه مالك، مال خودش را براي زمان مشخصي و تا انقراض نسل خانواده‌اي به يك خانواده اختصاص مي‌دهد.
در كشور فرانسه قانون اجازه داده است كه پدر، مالي را به فرزندش ببخشد يا وصيت كند كه بعد از مرگش به اولاد يا برادرش برسد كه اين شبيه به وقف اولادي مي‌باشد.

ادامه مطلب

تاريخچه وقف در ايران

دوشنبه 6 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

راجع به وضعيت اوقاف ايران در سده‌هاي اوليه بعد از اسلام، اطلاعات گويايي وجود ندارد و معلوم نيست كه در اين دوران موقوفات به صورت مستقل و از طريق متولي اداره مي‌شده، يا اينكه دولتها هم در آن دخالت داشته‌اند. طبق اسناد تاريخي موجود، در ايران «ديوان اوقاف» در نيمه دوم قرن چهارم هجري به وجود آمده و با تأسيس آن، دولتها كاملاً در مسائل وقف دخالت كرده‌اند. حتي قسمت مهمي از مخارج دولتها از درآمد همين اوقاف تأمين شده است.
در دوران سلجوقيان و مخصوصاً در زمان سلطنت آلب ارسلان و ملكشاه كه خواجه نظام الملك وزارت آنها را برعهده داشت، موقوفات زيادي به خصوص در احداث مدارس «نظاميه‌ها» وجود داشت، طوري كه جمع موقوفات اين مدارس به شصت هزار دينار مي‌رسيد.
در مقدمه تاريخ كرمان آمده:
مردم براي اينكه، حكام به املاك شخصي آنها دست درازي نكنند، فكر تازه‌اي كردند و بيشتر املاك خود را وقف كردند؛ بدين اميد كه شايد با اين عنوان و پشتيباني خاندان رسالت، حكام جرأت تصرف املاك آنها را نداشته باشند، هر چند كه اين تدبير هم گاهي مؤثر نبود و حتي املاك وقفي هم از چنگال بيرحمانه حكام بدور نمي‌ماند.
در دوره ايلخانان مغول، ابتدا بسياري از املاك و زمين‌هاي وقفي به دست ايلخانان بت پرست تصرف شد. موقوفات از پرداخت ماليات معاف بوده و چيزي به ديوان نمي‌پرداختند و حق وصول همه حقوق ديوان به متوليان موقوفه منتقل مي‌شده است.
اگرچه در ممالك اسلامي، موسسه متمركزي مثل كليساي مسيحي شكل گرفته بود و اموال وقف شده بدين ترتيب در دست موسسات مذهبي قرار داشت، اما ديوان موقوفات هم بر اين اموال نظارت مي‌كرده است. اين ديوان در زمان سامانيان و در دولت هلاكوئيان نيز وجود داشته است.

وقف در زمان صفويه

طبق كتب تاريخي، سياحت‌نامه‌ها و نوشته‌هايي كه در مورد دوران صفويه وجود دارد، شايد در هيچ دوره‌اي از تاريخ شاهد موقوفاتي به وسعت موقوفات اين مقطع از تاريخ نبوده‌ايم. حتي خود شاهان صفويه در رأس كساني بودند كه اموال خود را وقف مي‌كردند، طوري كه بسياري از املاك خود را وقف اهداف خيريه، به خصوص وقف بقاي متبركه شيعه و از همه بيشتر آستانه امام رضا(ع) در مشهد و خواهرش حضرت معصومه(س) در قم كردند. بعضي از اين املاك وقفي، موقوفاتي بود كه به خاندان صفويه پيش از آن كه در ايران به سلطنت برسند، تعلق داشت.
شايد بتوان گفت كه در زمان شاه عباس اول، بيش از هر دوره ديگري به املاك موقوفه اضافه شد. در سال 1015 يا 1016 هجري، شاه عباس اول تصميم گرفت كه همه املاك و رقبات بدست آورده خودش را كه قيمت آنها بيش از يكصد هزار تومان شاهي عراقي بود، و بناها و ساختمان‌هاي گوناگوني كه در اصفهان و اطراف آن داشت، وقف 14 معصوم(ع) كند. او سرپرستي آنها را به خود و پس از خود به حاكم زمان اختصاص داد و طبق وقفنامه‌اي كه شيخ بهاء الدين آن را تنظيم كرد، قرار شد كه درآمد اوقاف پس از مشخص كردن حق التوليه براساس نظر و اختيار سرپرست و متولي و بنا به شرايط زمان صرف شود.
گذشته از خاندان سلطنتي، به تقليد از همين نيت شاه، يكي از اميران به نام گنجعلي خان زيك، حاكم مقتدر كرمان ـ كه از 1005 تا 1023 در نواحي جنوب شرقي و شرق ايران حاكم بوده است ـ املاك و خانه‌ها و تمام آنچه را داشت وقف كرد كه آنها هنوز هم باقي هستند.

وضع موقوفات در زمان افشاريه

زماني كه نادرشاه در سال 1419 هجري تخت و تاج را پذيرفت، اعلام كرد كه مذهب سنت، جانشين مذهب شيعه ـ كه در زمان صفويه مذهب رسمي مردم ايران بود ـ شد. او در آخرين سال حكومتش طي صدور دستوري، بسياري از اوقاف را از مردم گرفت و آنها را به اضافه املاك شخصي خود در دفاتر ثبت اراضي كه پس از آن به رقبات نادري معروف شد، وارد كرد.
البته نادر قبل از آنكه بتواند كاملاً فرمان خود را درباره اوقاف اجرا كند، كشته شد و جانشينش، عليقلي عادل شاه فرمان او را لغو كرد و بعضي از املاك غصب شده را به مردم پس داد.

وضع موقوفات از انقراض افشاريه تا مشروطيت

آنطور كه مشخص است وضع اوقاف و موقوفات از زمان انقراض صفويه به بعد افول كرد، زيرا همان طور كه اشاره شد، نادرشاه با اصرار بر اين ادعاي خود كه حقوق قشونش بيشتر از علماي شيعه است، دستور غصب موقوفات را داد. اخبار موجود از مال قاجاريه هم، حكايت از حيف و ميل كردن اموال وقفي به دست عده‌اي از صاحبان قدرت را مي‌كند.
اينطور شد كه اوقاف بعد از زمان صفويه، با دستور نادرشاه حرمت خودش را از دست داد. او دانه‌اي را كاشت كه ثمره تلخش، از بين رفتن زشتي عمل موقوفه خواري تا قرنها بعد از خودش بود. انجام چنين عملي بدون ترديد در روحيه مؤمنين و مردم اثرات بدي گذاشت و توجه مردم را به وقف كم كرده، به همين دليل وضع موقوفات تا انقراض سلسله قاجاريه، هيچ وقت سر و سامان نگرفت.

تشكيلات اوقاف از مشروطيت تا پيروزي انقلاب اسلامي

چهار سال بعد از برقراري مشروطيت در ايران، يعني در سال 1328 ه‍ . ق برابر با 1289 ه‍ . ش وزارت معارف و اوقاف تصويب شد و مسئولان ادارات معارف در شهرستانها موظف به انجام امور مربوط به اوقاف نيز بودند. سپس در سال 1313 ه‍ . ش قانون اوقاف مشتمل بر 10 ماده تصويب شد، در دوره دوازدهم مجلس، يعني در سال 1320، قانون فروش املاك موقوفه تصويب و سپس لغو شد، از اين به بعد تغييرات عمده‌اي در امور مربوط به اوقاف صورت نگرفت، غير اينكه در سال 1328 در شهرستانها نيز امور مربوط به وقف جدا از مسؤول فرهنگ معين شد تا اين كه در جريان اصلاحات ارضي، زمينهاي زراعي وقف شد و مورد نظر نيز واقع شد و اوقاف عامه بعد از اوقاف خاصه مشمول قانون شد.

ادامه مطلب

تاريخچه وقف در اسلام

دوشنبه 6 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

هر چند قبل از اسلام وقف به معناي دقيق و امروزي خودش وجود نداشته، ولي انواعي از تخصيص اموال و املاك به معابد، امور خيريه يا افراد وجود داشته كه شباهت‌هايي با وقف دارند.
اوقاف ابراهيم خليل ـ كه تا امروز باقي مانده ـ خود بهترين دليل است بر وجود وقف در قبل از اسلام است.
كعبه نخستين مكان مقدسي است كه بين اعراب و قبل از اسلام شناخته شده، مكاني كه به دست ابراهيم بنا شد، براي اينكه پناهگاه مردم باشد، بعد هم معبد عموم عرب شد و آنها با وجود اختلاف قبايلشان هر سال به سوي آن رهسپار مي‌شدند.
مورد و نمونه ديگر، سندي است كه هنگام فتح شوش در بقعه دانيال پيامبر(ص) به دست آمده. طبق آن سند، گنجي براي پرداخت وامهاي بدون بهره و سود اختصاص پيدا كرده بود. بنا به دستور خليفه كه در سند ذكر شده، گنج به بيت‌المال منتقل شده و مصرف آن طبق دستور درج شده در سند بوده است.
همه اينها نشان مي‌دهد كه قبل از اسلام، انواع وقف براي مردم وجود داشته، با اين تفاوت كه در اعتقاد مسلمان‌ها اصل بر اين است كه وقف براي رضايت خدا باشد، در صورتي كه در زمان جاهليت، چنين قصدي در كار نبوده است، به همين دليل است كه امام شافعي، وجود وقف را در جاهليت به طور مطلق نفي نكرده و فقط وقف‌هايي را نفي كرده كه به قصد نزديكي و قربت به وجود آمده است.

وقف در زمان بني اميه

دامنه گسترش اسلام، بعد از ظهورش هر چه بيشتر مي‌شد، فرهنگ و تمدن اسلام هم به همان اندازه رشد كرده و شكوفا مي‌شد. وقف هم كه يكي از پديده‌هاي فرهنگ مسلمين بود، همراه اين تحولات انتشار پيدا مي‌كرد.
اوايل، دولتها دخالتي در اداره وقف نداشتند و موقوفات به دست خود واقفان و يا متوليان منصوب شده از قبل آنها، اداره مي‌شد. ولي كم كم افزايش موقوفات و دگرگوني حيات اجتماعي در جوامع اسلامي، دخالت دولتها و تأسيس ادارات اوقاف را الزامي كرد.
در زمان حكومت بني اميه، توبن عزبن حومل خضرمي، قاضي مصر شد. روزي اعلام كرد كه مصرف صدقات مصر، براي فقرا و نيازمندان است و من مصلحت مي‌بينم كه در كار موقوفات دخالت كنم تا از طريق تملك و يا ارث از بين نروند. قبل از اينكه توبه بن نمر از دنيا برود، اداره مستقلي زير نظر قاضي شهر براي اداره كردن اوقاف به وجود آمد و او اولين كسي بود كه دستور ثبت اوقاف را در دفتر خاصي صادر كرد.

وقف در زمان عباسيان

عباسيان از سال 132 تا 656 ه‍ . ق يعني چيزي حدود 5 قرن حكومت كردند. آنهم تقريباً بر اكثر قلمرو وسيع اسلامي در طي حكومت آنها در دوراني كه شكوفايي فرهنگ و تمدن اسلامي شروع شده بود، وقف گسترش زيادي پيدا كرد. آن طور كه در كتب تاريخي و سفرنامه‌ها آمده، در اين عصر در بيشتر شهرها و روستاهاي كشورهاي اسلامي، موقوفاتي وجود داشته كه در بين آنها، اوقاف بغداد، دمشق، مصر و ايران اهميت بيشتري داشته‌اند.
دكتر الكبيسي نويسنده كتاب احكام وقف در شريعت اسلامي مي‌نويسد: در دوران عباسيان، اداره موقوفات در اختيار كسي بود كه صدر الوقوف ناميده مي‌شد.

وقف در زمان عثماني

وقتي آل عثمان در اكثر كشورهاي غرب، قدرت را به دست خودشان گرفتند، تشكيلات وسيعي را براي وقف بوجود آوردند. در زمان آنها قوانين و مقررات زيادي به تصويب رسيد كه به خيلي از آن قوانين، هنوز هم در كشورهاي اسلامي، عمل مي‌شود. از نمونه قوانيني كه در عهد عثماني صادر شد «آيين‌نامه اداره اوقاف است» كه در 19 جمادي الاخر سال 1280 تصويب شد و تكاليف و اختيارات مديران اوقاف و متوليان در آن بيان شد. آيين‌نامه ديگري هم در 19 جمادي الاخر 1287 ه‍ . ق صادر شد كه انواع زمينها را در دولت عثماني و معاملات موقوفات و مستغلات وقفي را بيان كرد. قانون ديگري هم در رمضان 1274 صادر شد و همين طور تا عصر حاضر ادامه يافت كه بسياري از آن تقسيمات هنوز هم مورد عمل است.

ادامه مطلب

وقف چيست؟

دوشنبه 6 اردیبهشت 1389 :: نويسنده : یاران 313

وقف در لغت به معني ايستادن و ساكن و حبس كردن است و در اصطلاح فقه، يعني حبس مايملك و جلوگيري از انتقال آن به ديگري، چه از راه فروش و چه از راه بخشش و در مقابل منافع و سود حاصل از آن را در راه خداوند قرار دادن است كه در واقع همان راه خدمت به مردم و گره‌گشايي مشكلات و سر و سامان دادن به وضعيت عادي و فرهنگي آنان مي‌باشد.
شيخ طوسي در كتاب المبسوط وقف را چنين تعريف كرده است:
«فالوقف تحبيس الاصل و تسبيل المنفعه»
«وقف نگهداشتن اصل ملك و جاري ساختن منفعت است»
تحبيس از ريشه حبس به معناي زنداني كردن، در قيد آوردن و جلوي آزادي چيزي را گرفتن است. چون با وقف شدن ملك، آزادي نقل و انتقال از آن گرفته مي‌شود.
فقها وقف را در باب صدقات آورده‌اند و آن را نوعي از صدقه شمرده‌اند. در كتاب فقهي و مبحث مربوط به اقتصاد اسلامي، فصول و بخشهايي به وقف و انواع و شرايط آن اختصاص پيدا كرده و احكام و مقررات آن توضيح داده شده است.
اهتمام وقف:
براي وقف، اقسامي ذكر شده است كه به طور خلاصه به آن اشاره مي‌كنيم:
وقف عام: وقفي است كه بر جهات و عناوين عام باشد.
وقف خاص: وقفي است كه بر جهت خاص و عنوان خاصي باشد مانند: وقف بر اولاد ذكور و يا وقف بر محل يا فرد خاصي به نحوي كه انتفاع از آن خصوصي باشد.
وقف انتفاع: وقفي است كه مقصود از آن درآمد مادي نباشد مانند احداث مسجد و حسينيه در زمين ملكي خود و يا زمين مواته.
وقف منفعت: وقفي است كه مقصود از آن درآمد مادي است براي هزينه چيز ديگر مثل وقف دكان براي اداره مسجد، مدرسه و يا بيمارستان

اهداف عمومي وقف و آثار آن

وقف ارتباط تنگاتنگي با مصالح عمومي دارد، مخصوصاً در جوامعي كه اختلاف طبقاتي در آن زيادي باشد. به وسيله وقف، ثروتمند به فقير مي‌انديشد و توانا به سراغ ناتوان مي‌رود و خيلي از نيازمنديهاي عمومي از اين راه مي‌تواند برطرف شود.
اهداف عمومي كه مي‌تواند در وقف تحقق پيدا كند، از اين دست هستند:
دستگيري مستمندان، كمك به محرومان، سامان دادن زندگي فرودستان، تعديل اقتصادي، هم سطح كردن زندگي مردمان، نشر علم و دانش، گسترش فرهنگ و آموزش به ويژه آموزش معارف اسلامي و مباني ديني، احداث و ايجاد مساجد، تكايا، كتابخانه‌ها، مدارس، بيمارستانها، پناهگاهها، مراكز عام المنفعه و اداره آنها، ايجاد و احداث راه‌ها و پل‌ها و...
از جهت ديگر وقف كردن، صفات رذيله مثل حرص و دنياپرستي را ريشه كن مي‌كند و قناعت و نوعدوستي را مي‌پروراند، وقف كردن تعاون و كمك‌رساني افراد را جايگزين كشمكش و فخر فروختن مي‌كند. وقف كردن جامعه‌اي پر از عشق و نوعدوستي و فضيلت‌پروري به وجود مي‌آورد. سطح فكرها را بالا مي‌برد و درآمد موقوفه، تشنگان را سيراب و به مسافران در زير سايه‌سار نيكي، آرامش و آسايش مي‌بخشد.
همان‌طور كه مشخص است اهداف وقف، در فقراء و معابد محدود نمي‌شود، بلكه اهداف عمومي مثل ايجاد و اداره مركز علمي و بيمارستانها و... را هم در پي دارد.

ادامه مطلب